หมอลำอุไร เสียงสังข์

ในอดีต ด้วยความที่เป็นบุตรสาวคนเดียวของครอบครัวและไม่ได้เรียนหนังสือ คุณพ่อจึงมีความเป็นห่วงและไม่อยากให้เดินทางไปทำงานที่กรุงเทพฯ ประจวบเหมาะกับช่วงเวลานั้นมีหมอลำมาแสดงที่บ้าน ทำให้เกิดความสนใจและอยากเรียนรู้ศิลปะแขนงนี้ เมื่อคุณพ่อเห็นถึงความตั้งใจประกอบกับตัวคุณพ่อเองชื่นชอบในจังหวะ กลอนลำ และทำนองขอนแก่นของ คุณพ่อประเทือง เสียงใส จึงได้แนะนำและส่งตัวไปเรียนหมอลำที่จังหวัดกาฬสินธุ์

ชีวิตการเรียนหมอลำในยุคก่อนนั้นต้องอาศัยความอดทนและกตัญญู การไปกินนอนเรียนลำที่บ้านครูจำต้องช่วยงานในชีวิตประจำวัน ทั้งทำไร่ทำนา เลี้ยงวัวเลี้ยงควาย เพื่อเป็นการตอบแทนพระคุณครู โดยใช้เวลาศึกษาอยู่นานถึง 3 ปี จึงได้ย้ายกลับมาเรียนต่อที่บ้านท่าแร่ โดยหันมาเน้นเรื่องการฟ้อนรำและการแสดงท่าทาง เนื่องจากครูคนแรกเป็นผู้ชายและไม่ถนัดด้านการฟ้อนรำ จึงได้มาฝึกฝนวิชาการร่ายรำเพิ่มเติมอย่างจริงจังกับ คุณแม่ถาวร ดาวยั่ว

หลังจากพัฒนาฝีมือจนเชี่ยวชาญ ในปี พ.ศ. 2525 ได้มีโอกาสเข้าไปร่วมงานกับสำนักงานของคุณพ่อสมัย ที่อำเภอเขาสวนกวาง จังหวัดขอนแก่น โดยทำหน้าที่ลำอยู่ที่นั่นเป็นเวลาประมาณ 5 ปี ก่อนจะย้ายกลับมาปักหลักรับงานเองที่บ้านเกิดในจังหวัดอุดรธานี เมื่อปี พ.ศ. 2530 ซึ่งในช่วงนั้นถือเป็นยุคทองที่มีงานเข้ามาอย่างไม่ขาดสาย

จุดเปลี่ยนสำคัญในเส้นทางศิลปินเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2535 เมื่อได้เดินทางไปบันทึกเสียงลงม้วนเทปคาสเซ็ท ณ จังหวัดขอนแก่น ร่วมกับ หมอลำสมพงษ์ มาพร, คุณแม่พัชรี และคุณแม่ปรีดา ในผลงานชุด "หลักสูตรลำซิ่ง" โดยใช้กลอนลำจากการประพันธ์ของ คุณพ่อสุนทรชัย รุ่งเรือง ผลงานชุดนี้ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก สอดรับกับยุคสมัยที่ "หมอลำซิ่ง" กำลังเป็นที่นิยมอย่างสูงสุด จากเดิมที่เคยเรียนและลำคู่กับแคนเพียงอย่างเดียว (ลำแคน) ก็ได้ปรับตัวเข้าสู่ยุคหมอลำประยุกต์และหมอลำซิ่ง ทำให้มีชื่อเสียงโด่งดังและมีงานจ้างหลั่งไหลเข้ามาเป็นจำนวนมาก

แม้ในปัจจุบัน ด้วยวัยที่มากขึ้นและมีศิลปินรุ่นใหม่เกิดขึ้นมากมายในวงการ ทำให้งานแสดงอาจไม่ชุกชุมเท่าในอดีต แต่ด้วยเนื้อเสียง กลอนลำที่เป็นเอกลักษณ์ และความสามารถอันทรงคุณค่า ก็ยังคงมีเจ้าภาพเก่าแก่ที่รักและผูกพัน คอยติดต่อเรียกใช้บริการให้ออกงานแสดงอยู่เสมอด้วยความระลึกถึง   

ความเป็นมาฉายาหมอลำ

เดิมใช้ชื่อ “อุไร เสียงใส” ตามนามสกุลอาจารย์ประเทือง แต่ภายหลัง พ่อสุนทร ชัยรุ่งเรือง เห็นว่าคุณแม่เป็นคนเสียงใหญ่และมีเสน่ห์ จึงตั้งฉายาให้ใหม่ว่า “อุไร เสียงสังข์” เพื่อใช้ในการอัดเทป           

ด้านทำนองลำ

กลอนลำทำนองขอนแก่น                                                            

อัตลักษณ์ความเป็นหมอลำของตนเอง9.

 คุณแม่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่โดดเด่นทั้งในเรื่องของท่วงทำนองและการร้องกลอนลำโดยมีรายละเอียดดังนี้

ท่วงทำนองหลัก: คุณแม่ใช้ "ทำนองขอนแก่น" เป็นหลักในการขับร้อง

รูปแบบการลำ: มีความเชี่ยวชาญในด้าน ลำสุดสะเนาน (สุดสะแนน) และ ลำยาว โดยลักษณะเด่นที่ทำให้ผู้ชมจำได้ดีคือการลำยาวที่มีความสนุกสนาน เร้าใจ (ลำห้าว) มีการพูดสลับร้องเพลง มีการสอดแทรกเรื่องบุญ เรื่องบาป และคติธรรมต่าง ๆ ลงไปในกลอนลำ

กลอนเดินและกลอนฟ้อน: มีการใช้กลอนเดินและกลอนฟ้อนเพื่อให้คนฟังสามารถฟ้อนตามไปได้ พร้อมทั้งสอดแทรกนิทานและเรื่องเล่าต่าง ๆ ในระว่างการแสดง

คลังกลอนลำ: คุณแม่มีกลอนลำสะสมไว้เป็นจำนวนมาก (ในอดีตก่อนยุคที่จะมีแผ่นซีดี คุณแม่มีกลอนลำที่ท่องจำได้เป็นร้อย ๆ กลอน และสามารถลำประชันกับหมอลำชายได้อย่างสูสี)

ผลงานการบันทึกเทป ซีดี

 หลักสูตรลำซิ่ง พ.ศ. 2535                                  

ด้านการเผยแพร่ศิลปะวัฒนธรรมการแสดงหมอลำในต่างประเทศ

สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว พ.ศ.2537 - 2538 

เคยแสดงร่วมกับหมอลำ หรือคณะหมอลำ

1. หมอลำสมพงษ์ มาพร   2.หมอลำบัญชา ไพศาล   3. หมอลำสำราญ ดาวรุ่ง   4.หมอลำสมบัติ ศรีทะบาล   5.หมอลำสมคิด กระทิงทอง   6.หมอลำประเทือง เสียงใส   7.หมอลำทองพูล หนวดเหล็ก  8.หมอลำถาวร ตู้คัมภีร์   9.หมอลำเดชา ทรงศิลป์   10.หมอลำเรวัติ เสียงทอง   11.หมอลำมนตรี รถด่วน   12.หมอลำพรศักดิ์ แก้ววิเศษ   13.หมอลำพรชัย นกเขาขัน   14.หมอลำสุพรรณ ดาวเหนือ   15.หมอลำยอดรัก ธาตุไพบูลย์   16.หมอลำพรเจริญ ปากเข็ด   17.หมอลสุธินันท์ เสียงเซาะหิน   18.หมอลำนนตรี เสียงเซาะหิน   19.หมอลำบุญเสริม เพ็ญศรี   20.หมอลำจำนงค์ ลือชา   21.หมอลำสุพัฒ เสียงทอง   22.หมอลำอนันท์น้อย พระเหล็กไหล   23.หมอลำบุญเพ็ง พระเหล็กไหล

 มีลูกศิษย์ (หมอลำ) 

 1.หมอลำธัญญา เตือนจิต   2.หมอลำรจนา ฟ้าประทาน

กลวิธีในการถ่ายทอดองค์ความรู้/เทคนิควิธีการสอน/ฝึกฝนลูกศิษย์

คุณแม่จะใช้ระบบโบราณคือการถ่ายทอดแบบเผชิญหน้า ตัวต่อตัวเพื่อความใกล้ชิดและแก้ไขจุดบกพร่องได้ทันที เริ่มต้นจากการฝึก "ฮัดโอ้" (การออกเสียงเอื้อนคำว่าโอ้) เพื่อเปิดลูกคอและฝึกการกักลมหายใจ จากนั้นจึงมอบกลอนไหว้ครูและกลอนลำหลักให้ไปท่องจำ

เมื่อลูกศิษย์จำกลอนได้ประมาณ ๔-๕ กลอน คุณแม่จะนำมาฝึกหนุนจังหวะและตรวจอักขระอย่างละเอียด โดยมีหลักการสำคัญคือ “ต้องลำให้ชัดถ้อยชัดคำ ชะฉาน และลำให้ขาดจังหวะ” ไม่กระชากหรือปล่อยเสียงสั้นเกินไป เช่น คำว่า "มา" หรือ "ดี" ต้องออกเสียงเต็มคำตามอักขระเอกลักษณ์ทำนองขอนแก่น ขั้นตอนสุดท้ายเมื่อลูกศิษย์เริ่มชำนาญ คุณแม่จะทำการจ้างหมอแคนมาเป่าสด เพื่อให้ลูกศิษย์ได้ฝึกทักษะการลำเข้ากับเสียงแคนจริงก่อนขึ้นเวที

รางวัลเชิดชูเกียรติที่เคยได้รับ

รางวัลชนะเลิศการประกวดหมอลำที่ทะเลบัว ตำบลท่าลี่ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี    

ความสามารถด้านอื่นนอกจาก การลำ การฟ้อน

นักแสดง/ถ่ายMV                                                     

ปัจจุบันประกอบอาชีพ (นอกจากอาชีพหมอลำ)

เกษตรกร                                                     

ฝากถึงเยาวชนที่อยากเรียนหมอลำ หรือให้ช่วยกันอนุรักษ์ศิลปะการแสดงหมอลำ

คุณแม่มีความห่วงใยและอยากเชิญชวนให้เยาวชนรุ่นหลังมาร่วมกันอนุรักษ์ศิลปะหมอลำ เพราะนอกจากจะเป็นการรักษาวัฒนธรรมอีสานแล้ว ยังสามารถสร้างรายได้เสริมเพื่อเลี้ยงดูครอบครัวได้อีกด้วย 

สัมภาษณ์ ณ วันที่ 24 เมษายน พ.ศ.2569