หมอลำสังวาลย์ ชัยเลิศ

การศึกษาหมอลำของแม่สังวาลย์ ไชยเลิศ เริ่มต้นหลังจากจบการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 6 เนื่องจากครอบครัวมีฐานะยากจนและไม่สามารถศึกษาต่อได้ ท่านจึงตัดสินใจเรียนหมอลำกับแม่บุญช่วง เด่นดวง ซึ่งเป็นทั้งญาติผู้ใหญ่ ครู และผู้ถ่ายทอดศิลปะการลำให้โดยตรง แม่สังวาลย์ฝึกฝนการท่องกลอนลำและเรียนรู้ทำนองลำกลอนอย่างต่อเนื่อง จนสามารถออกแสดงได้ตั้งแต่อายุยังน้อย ต่อมาท่านพัฒนาตนเองด้วยการเรียนรู้การลำซิ่งเพิ่มเติม และสร้างรูปแบบจังหวะการลำเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับจากครูผู้สอน รวมถึงการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ ทำให้แม่สังวาลย์ก้าวขึ้นเป็นหมอลำที่มีชื่อเสียง และสามารถถ่ายทอดความรู้สู่ลูกศิษย์รุ่นหลังเพื่อสืบสานศิลปวัฒนธรรมหมอลำต่อไปได้อย่างเข้มแข็ง.

ที่มาฉายาหมอลำ

นามสกุล “เด่นดวง” มาจากนามสกุลของแม่บุญช่วง เด่นดวง เพื่อรักษาและสืบทอดสายเลือดหมอลำของตระกูล ส่วน “ไชยเลิศ” เป็นนามสกุลของสามีที่ใช้ในการแสดงจนคนรู้จัก

ทำนองลำที่ถนัด

ทำนองอุบลฯ ลำกลอน (ทางสั้น/ทางยาว), ลำซิ่ง (คิดจังหวะเอง), ลำเดิน และลำแล       

อัตลักษณ์ความเป็นหมอลำของตนเอง

การเป็นหมอลำกลอนผู้สืบทอดศิลปะการลำจากสายครูแม่บุญช่วง เด่นดวง โดยยึดมั่นในแบบแผนดั้งเดิม พร้อมพัฒนาทำนองและจังหวะลำซิ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว และมีบทบาทสำคัญในการถ่ายทอดองค์ความรู้หมอลำสู่ลูกศิษย์และคนรุ่นหลังอย่างต่อเนื่อง.                                     

ผลงานการบันทึกเทป ซีดี

1. ผลงานซีดีในอัลบั้มชุด “ท่องเที่ยวไทย”                                  

2. แผ่นเพลงชุด “เฒ่าหัวงู” ร่วมกับศิลปินท่านอื่น เช่น แม่บุญช่วง เด่นดวง, พ่อทองเจริญ ดาเหลา     ไมโคร ดาเหลา และจูมศรี รัตนา ดาเหลา                                       

ด้านการเผยแพร่ศิลปะวัฒนธรรมการแสดงหมอลำในต่างประเทศ

สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ร่วมกับคณะของแม่บุญช่วง เด่นดวง และพ่อทองเจริญ ดาเหลา

เคยแสดงร่วมกับหมอลำ หรือคณะหมอลำ

1. หมอลำสนองน้อย ปากไฟ   2. หมอลำลำดวน ปากเข็ด    3. หมอลำไมโคร ดาเหลา   4. หมอลำภักดี ดาวรุ่ง   5. หมอลำแม่บุญช่วง เด่นดวง  6. หมอลำทองเจริญ ดาเหลา   7. หมอลำยอดชาย เด่นดวง   8. หมอลำยอดรัก ธาตุไพบูลย์  9. หมอลำสมบัติ ฟ้าสะนั่น  10. หมอลำสาคร นกเขาขัน

มีลูกศิษย์ (หมอลำ) 

1. หมอลำนะโม ไชยเลิศ    2. หมอลำอัมพล ไชยเลิศ    3. หมอลำสุปานี ไชยเลิศ   4. หมอลำพีรพัฒน์ ไชยเลิศ   5. หมอลำจิรวัฒน์ ไชยเลิศ   6. หมอลำวิเชียร ไชยเลิศ   7. หมอลำสิรชัย ไชยเลิศ   8. พิมพา ไชยเลิศ   9. ราวัลย์ ไชยเลิศ   10. วีระชัย ไชยเลิศ   11. อาเฟย ไชยเลิศ   12. อรทัย ไชยเลิศ   13. ศิริชัย ไชยเลิศ         

ด้านการถ่ายทอดองค์ความรู้/เทคนิควิธีการสอน/ฝึกฝนลูกศิษย์

ใช้วิธีถ่ายทอดความรู้แบบ “ครูพักลักจำ” ควบคู่กับการฝึกปฏิบัติจริง โดยให้ลูกศิษย์เรียนรู้จากการฟัง ท่องจำ และลำตามแบบครูอย่างใกล้ชิด เน้นการฝึกเสียง จังหวะ และอารมณ์ของกลอนลำให้ถูกต้องตามแบบฉบับหมอลำกลอนดั้งเดิม พร้อมทั้งสอนให้เข้าใจความหมายของกลอนและมารยาทของศิลปินหมอลำ นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้ลูกศิษย์ขึ้นเวทีร่วมแสดงจริง เพื่อสร้างประสบการณ์ ความมั่นใจ และพัฒนาฝีมือจากการปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง.                                                      

การถ่ายทอดองค์ความรู้ โรงเรียน/มหาวิทยาลัย/หน่วยงาน

1. ศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญา ร่วมกับแม่บุญช่วง 

2. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

ความสามารถด้านอื่นนอกจาก การลำ การฟ้อน

การแต่งและประยุกต์ทำนองลำซิ่ง                                     

ปัจจุบันประกอบอาชีพ (นอกจากอาชีพหมอลำ)

ทำธุรกิจส่งของไปสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (ผลไม้)                      

ฝากถึงเยาวชนที่อยากเรียนหมอลำ หรือให้ช่วยกันอนุรักษ์ศิลปะการแสดงหมอลำ

อยากให้เยาวชนที่มีใจรักตั้งใจสืบสานและอนุรักษ์วัฒนธรรมหมอลำกลอนและหมอลำแคน ไม่ให้สูญหายไป หรือเน้นเพียงแค่ความสนุกสนานอย่างเดียว เพื่อรักษาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมสืบไป

สัมภาษณ์ ณ วันที่ 24 เมษายน พ.ศ.2569